Debaty sejmoweVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie realizacji ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego oraz podjęcia specjalnych działań w województwach wschodnich

   Odpowiedź na interpelację panów posłów Krzysztofa Jurgiela i Marka Kuchcińskiego w sprawie realizacji ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego oraz podjęcia specjalnych działań w województwach wschodnich.    Ad 1. Dotychczasowa realizacja kontraktów wojewódzkich wg stanu na dzień 30 listopada br. przedstawia się następująco (ogółem 16 województw):    - kwota limitu środków na realizację kontraktu do przekazania przez stronę rządową w 2001 r. (w tys. zł) - 4 283 916,    - łączne kwoty uruchomione decyzjami Ministerstwa Finansów (w tys. zł) - 1 249 743,    w tym:    dla województwa podlaskiego    - kwota limitu środków na realizację kontraktu do przekazania przez stronę rządową w 2001 r. (w tys. zł) - 188 198,    - łączne kwoty uruchomione decyzjami Ministerstwa Finansów (w tys. zł) - 23 621,    dla województwa podkarpackiego    - kwota limitu środków na realizację kontraktu do przekazania przez stronę rządową w 2001 r. (w tys. zł) - 276 388,    - łączne kwoty uruchomione decyzjami Ministerstwa Finansów (w tys. zł) - 88 251.    Najwięcej angażuje się środków na wykonanie inwestycji wieloletnich samorządu terytorialnego realizowanych na terenie obu województw.    Ad 2. W związku z projektem budżetu na rok 2002 ograniczającym przewidywane środki na realizację kontraktów wojewódzkich do kwoty 1 mld zł, na zadania wynikające z programów wojewódzkich, niezbędne jest rozpoczęcie procedur renegocjacji kontraktów na podstawie art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 12 maja 2000 r. o zasadach wspierania rozwoju regionalnego. Projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie wszczęcia procedury zmian kontraktów wojewódzkich na lata 2001-2002 został przekazany przez ministra gospodarki do przewodniczącego Komitetu Rady Ministrów w dniu 6 grudnia br. Projekt ten był rozpatrywany przez Komitet Rady Ministrów 20 grudnia br. i rekomendowany Radzie Ministrów do przyjęcia na jej najbliższym posiedzeniu.    Ad 3. Zwiększenie nakładów na rozwój regionalny województw wschodnich jest ściśle uzależnione od wielkości środków przewidzianych na program wsparcia w budżecie państwa na rok 2002. Wielkość tych środków będzie ostatecznie znana po uchwaleniu budżetu, a ich podział na poszczególne województwa zostanie dokonany zgodnie z art. 15 ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego, tj. po analizie realizacji kontraktów wojewódzkich w szczególności z punktu widzenia gospodarności, terminowości oraz efektów realizacji zadań kontraktów w 2001 r. z uwzględnieniem zapisów art. 16 cytowanej ustawy, tj. po przeprowadzeniu rokowań pomiędzy stroną rządową a stroną samorządową.    Ponadto pragnę podkreślić rolę w rozwoju województw Polski Wschodniej, jaką odgrywa program spójności społecznej i gospodarczej - PHARE. Program ten dotyczy wsparcia dla projektów infrastrukturalnych warunkujących prowadzenie działalności gospodarczej, a także wsparcia w zakresie rozwoju sektora produkcyjnego oraz rozwoju zasobów ludzkich i jest realizowany w wybranych województwach Polski, głównie Polski Wschodniej.    Rząd RP, uwzględniając sytuację społeczno-gospodarczą wschodnich regionów Polski, umieścił w grupie beneficjentów programu PHARE 2000 - Spójność Społeczna i Gospodarcza województwa: podlaskie, warmińsko-mazurskie, lubelskie, śląskie oraz podkarpackie. Województwa te zostały również objęte programem PHARE 2001 - Spójność Społeczna i Gospodarcza wraz z trzema nowymi: kujawsko-pomorskim, łódzkim i świętokrzyskim.    Biorąc pod uwagę alokacje zarówno dla programu PHARE 2000, jak i 2001 - Spójność Społeczna i Gospodarcza, okazuje się, że województwa Polski Wschodniej pośród innych uczestniczących w programie uzyskują największe wsparcie, łączna alokacja dla woj. podlaskiego, lubelskiego, warmińsko-mazurskiego i podkarpackiego z programów PHARE 2000 i 2001 wyniesie bowiem około 142 mln EUR.    Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2000 r. w sprawie przyjęcia programu wsparcia na lata 2001-2002 (DzU nr 122, poz. 1326, z późn. zm.) oraz zasadą koncentracji środków finansowych przewidujemy dalszą kontynuację wsparcia finansowego dla województw Polski Wschodniej w ramach nowej edycji programu Spójność Społeczna i Gospodarcza, tj. PHARE 2002.    Program wsparcia przewiduje, iż woj. podlaskie otrzyma w ramach programu PHARE 2002 - Spójność Społeczna i Gospodarcza 50 mln zł (w ramach PHARE 2001 województwo uzyska 45,46 mln zł). Natomiast zgodnie z programem wsparcia przewidujemy, iż woj. podkarpackie otrzyma wsparcie z programu PHARE 2002 - Spójność Społeczna i Gospodarcza w wysokości 50 mln zł. Pragnę podkreślić, iż zarówno kształt, jak i zasady podziału alokacji finansowej dla programu PHARE 2002 - Spójność Społeczna i Gospodarcza muszą uzyskać jeszcze akceptację Komisji Europejskiej.    Województwo podkarpackie jest również beneficjentem programu PHARE - Odbudowa 2001. Program jest skierowany dla trzech regionów (podkarpackie, małopolskie i świętokrzyskie) dotkniętych klęską powodzi w lipcu i sierpniu 2001 r. W ramach tego programu wsparcie w wysokości 2,4 mln EUR uzyskają wybrane przez regionalny komitet ds. wyboru projektów projekty infrastruktury publicznej oraz przeciwpowodziowej gmin woj. podkarpackiego poszkodowanych przez tegoroczną powódź. Przewiduje się, iż w 2002 r. rozpocznie się druga edycja tego programu, którego alokacja finansowa dla trzech ww. województw powinna wynieść około 10 mln EUR.    Ad 4. Poza pomocą z programów przedakcesyjnych wsparcie dla województw wschodnich jest związane z priorytetami tych województw zawartymi w strategiach oraz programach wojewódzkich i wynegocjowanymi przez stronę samorządową i rządową w ramach procedur zawierania kontraktów.    Priorytety te są zbieżne z zakresem określonym w pkt. 4 wystąpienia panów posłów.    Ad 5. Zintegrowane działania w regionach na rzecz rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa odbywają się w oparciu o dokument programowy, jakim jest Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich oraz Narodowy program przystąpienia Polski do członkostwa w Unii Europejskiej. Nawiązują do nich również Narodowa strategia rozwoju regionalnego oraz program wsparcia. Tak więc rozwój regionalny w aspekcie szeroko rozumianej polityki rolnej jest wypadkową tych podstawowych dokumentów programowych.    Ponadto należy oczekiwać, że procesy dostosowawcze do standardów UE w poszczególnych obszarach negocjacyjnych, np. rynek cukru, mleka, wieprzowiny czy suszu pastewnego, spowodują naturalną koncentrację produkcji, doprowadzając do specjalizacji w poszczególnych regionach, a tym samym do ich rzeczywistej regionalizacji.    Ad 6. Utrwalanie i narastanie terytorialnych zróżnicowań w poziomie rozwoju, warunkach życia i perspektywach życiowych ludności, a także rosnąca społeczna i polityczna wrażliwość na te zróżnicowania zmuszają władze państwa do reakcji właśnie w postaci prowadzenia polityki regionalnej. Jednocześnie trwający proces dostosowania instytucji i procedur prowadzenia polityki regionalnej w kraju do zasad stosowanych w krajach członkowskich UE stwarza szansę na wsparcie działań krajowych, skierowanych na umacnianie spójności społecznej i gospodarczej regionów środkami z funduszy strukturalnych UE.    Obecnie podstawę prawną wspierania rozwoju regionalnego przez Radę Ministrów i administrację rządową stanowi ustawa z dnia 12 maja 2000 r. o zasadach wspierania rozwoju regionalnego. Określono w niej jednoznacznie, że wspieranie przez państwo rozwoju regionalnego odbywa się na podstawie dokumentów programowych Rady Ministrów, przygotowywanych przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, a opiniowanych przez Radę Polityki Regionalnej Państwa, Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego, zarządy województw oraz przedstawicieli partnerów społecznych i gospodarczych. Realizacja zapisów wynikających z dokumentów programowych i współfinansowanie działań samorządu w tym zakresie następuje w drodze kontraktu wojewódzkiego, który staje się tym samym głównym instrumentem finansowym dla stymulowania rozwoju regionalnego. (Przyjęte generalne cele w ww. dokumentach mają doprowadzić w perspektywie średniookresowej do zmniejszenia zagrożenia zjawiska marginalizacji niektórych regionów.) Celem generalnym Narodowej strategii rozwoju regionalnego 2001-2002 jest tworzenie warunków wzmocnienia konkurencyjności całego kraju oraz poszczególnych regionów w stosunku do krajów i regionów europejskich. Stopniowa realizacja zapisów strategii następuje poprzez rozwiązania przyjęte w programie wsparcia na lata 2001-2002.    Celem programu jest wspieranie rozwoju społeczno-gospodarczego kraju oraz poszczególnych jego obszarów dla wzmacniania konkurencyjności, wzrostu poziomu życia oraz spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej zarówno w relacjach wewnętrznych, jak i z państwami i regionami Wspólnoty Europejskiej. Dokument ten stał się podstawą finansową zawieranych kontraktów wojewódzkich.    Cel i priorytety określone w programie umożliwiają wsparcie przedstawionych przez województwa działań o charakterze prorozwojowym i modernizacyjnym, dając jednocześnie szansę obszarom zagrożonym marginalizacją ekonomiczną i społeczną na uzyskanie dodatkowych środków finansowych niezbędnych do przezwyciężania trudności rozwojowych. Program Spójność Społeczna i Gospodarcza PHARE (scharakteryzowany powyżej w pkt. 3) wspiera również działania podejmowane na rzecz wzmacniania kondycji społecznej i gospodarczej regionów.    Ad 7. Rząd w przyjętym Programie wsparcia na lata 2001-2002 przy podziale środków pomiędzy województwa zastosował jako kryteria liczbę ludności, poziom PKB na jednego mieszkańca i stopę bezrobocia, przyjmując modelowo następujący podział:    - 80% środków pomiędzy wszystkie województwa według liczby ludności,    - 10% środków pomiędzy województwa o najniższym PKB na mieszkańca (poniżej 80% średniej krajowej) proporcjonalnie do liczby ludności,    - 10% środków pomiędzy województwa proporcjonalnie do liczby ludności w powiatach o wysokim bezrobociu (powyżej 150% średniej krajowej stopy bezrobocia w trzech kolejnych latach).    Przyjęcie wymienionych kryteriów do modelowego podziału środków na województwa pozwala na realizację generalnego celu NSRR i programu wsparcia, tj. na tworzenie warunków wzmacniania konkurencyjności całego kraju oraz poszczególnych regionów w stosunku do krajów i regionów europejskich.    Do województw, które według przyjętego modelu relatywnie powinny skorzystać z największego wsparcia na mieszkańca, należą: warmińsko-mazurskie, świętokrzyskie, podkarpackie, lubelskie i podlaskie, a więc obszary o koncentracji największych problemów związanych ze strukturą społeczno-gospodarczą, wyposażeniem infrastrukturalnym i wykształceniem mieszkańców.    Faktyczny podział środków przekazywanych w drodze kontraktów wojewódzkich odbiegał jednak, w pewnym stopniu, od przyjętych założeń modelowych, uwzględniając takie elementy, jak: konieczność kontynuacji inwestycji wieloletnich samorządu terytorialnego (wcześniej inwestycji centralnych), konieczność zapewnienia krajowego współfinansowania programów PHARE czy przyjęte minimum wydatków państwa na finansowanie kontraktu wojewódzkiego w wysokości 20 mln zł.    W efekcie przewidywane w programie wsparcia limity środków z budżetu państwa na zobowiązania finansowe, które powstaną w latach 2001-2002, są przeznaczone na wspieranie działań wynikających z programów wojewódzkich oraz na zadania ministrów właściwych, które realizują postanowienia programu. Programem objęto również środki pomocy przedakcesyjnej (i ich krajowe współfinansowanie) na realizację Programu spójności społeczno-gospodarczej PHARE oraz PHARE współpraca transgraniczna i Zintegrowany program granica wschodnia.    Wynika z tego, że udział środków wyższy od zakładanego w modelowym, obiektywnym rozwiązaniu uzyskały województwa, w których realizowane są duże inwestycje wieloletnie, oraz te, które mają stosunkowo duże udziały środków PHARE. Zakłada się, że wraz z zamykaniem inwestycji wieloletnich udziały środków przeznaczonych dla poszczególnych województw będą zbliżać się do proporcji modelowych.    Ad 8. Biorąc pod uwagę dotychczasowe doświadczenia z procesu negocjowania kontraktów, jak również ich realizacji, zasadne wydaje się przygotowanie rozszerzenia obecnego programu wsparcia do 2003 r. Ponadto podjęte będą działania w kierunku przyjęcia takiej formuły dla programu wsparcia i kontraktów wojewódzkich, aby w kolejnym okresie programowania 2004-2006 mogły one stać się skutecznym instrumentem finansowym dla rozwoju regionalnego i formą współfinansowania ze strony polskiej pomocy z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej.    Ad 9. Według wstępnej oceny Ministerstwa Gospodarki nowelizacja ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego powinna dotyczyć m.in.:    - zasad współfinansowania zadań ujętych w kontraktach wojewódzkich oraz ich dostosowania do przepisów ustaw o dochodach jednostek samorządu terytorialnego i finansach publicznych w zakresie wzajemnych roszczeń; nowelizacja ta dotyczyć będzie kontraktów zawartych po roku 2002, wiązać się będzie również z koniecznością wydania nowego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przyjęcia rozszerzonego programu wsparcia na rok 2003,    - właściwego przygotowania do wdrażania funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności Unii Europejskiej, co wiąże się z koniecznością przede wszystkim zmiany filozofii finansowania działań rozwojowych z budżetu jednostek terytorialnych; niezbędne są także działania z zakresu tworzenia instytucji i procedur programowania, monitorowania, oceny i kontroli środków publicznych; należy dążyć, aby system finansowania funduszy strukturalnych i towarzyszące im współfinansowanie ze środków polskich zostały określone w drodze ustawowej:    a) w zakresie organizacji systemu koordynacji, programowania, monitorowania, oceny i kontroli w ustawie o zasadach wspierania rozwoju regionalnego,    b) w zakresie zasad i procedur finansowania w ustawie o finansach publicznych oraz w ustawie o finansach jednostek samorządu terytorialnego.    Inicjatywa ustawodawcza ze strony rządu powinna nastąpić w I kwartale 2002 r.    Ad 10. Wkład budżetu państwa w realizację kontraktów w 2002 r., określony w programie wsparcia, wynosił 2,25 mld zł w zakresie zadań wynikających z programów wojewódzkich. W pierwotnej wersji projektu budżetu państwa na rok 2002 środki te zostały ograniczone do 2 mld zł, a w kolejnej wersji budżetu do 1 mld zł. Wynika to z wyjątkowo trudnej sytuacji finansów publicznych.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Ewa Freyberg    Warszawa, dnia 28 grudnia 2001 r.