Debaty sejmoweVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zadłużenia zagranicznego przedsiębiorstw

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo nr SPS-0202-3820/00, zawierające interpelację posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie zadłużenia zagranicznego przedsiębiorstw, pragnę zauważyć, co następuje:    I. Skłonność polskich podmiotów do sięgania do źródeł zagranicznych w celu finansowania wysokich potrzeb inwestycyjnych była podyktowana wysokim kosztem pozyskania kapitału w Polsce oraz coraz łatwiejszym i tańszym dostępem do międzynarodowego rynku finansowego. Poziom zadłużenia nie jest jeszcze niepokojący. Dowodem na to jest podwyższenie ratingu finansowego Polski w latach 1998-1999 przez międzynarodowe agencje (np. Moody's nadał Polsce rating Baa1 positive outlook w 1999 r.).    II. Istniejące ryzyko kursowe oceniane było przez przedsiębiorstwa jako niewielkie, z drugiej strony niewielka była również znajomość dostępnych instrumentów zabezpieczania się przed ryzykiem kursowym czy niedostateczna świadomość niebezpieczeństwa z nim związanego, w przypadku gwałtownej zmiany kursu złotego, wśród kadry zarządzającej polskich przedsiębiorstw. Znalazło to odzwierciedlenie w nieznacznym zainteresowaniu dostępnymi na polskim rynku finansowym instrumentami zabezpieczania się przed ryzykiem kursowym, takimi jak opcje walutowe czy kontrakty forward.    III. Warto zwrócić uwagę na pewne fakty, które wprawdzie skłaniają do ostrożności, lecz wskazują na pozytywne tendencje:    - Zadłużenie sektora pozarządowego i pozabankowego w III kwartale 1999 r. w wysokości 21,6 mld USD było o 23% wyższe niż w 1998 r. Jednakże najnowsze dane opublikowane przez Narodowy Bank Polski o stanie zadłużenia zagranicznego w całym 1999 r. wskazują na istotne wyhamowanie tempa zwiększania długu za granicą przez polskie przedsiębiorstwa. O ile w III kwartale 1999 r. kwota długu zwiększyła się o ponad 2,6 mld USD w porównaniu z II kwartałem 1999 r., o tyle w IV kwartale wielkość długu wzrosła jedynie o 0,2 mld USD w porównaniu z III kwartałem ub.r. W 1999 r. zadłużenie sektora pozarządowego wzrosło o 4,3 mld USD.    Tendencje te przedstawiono na wykresie:    - Około 1/3 kwoty zadłużenia przedsiębiorstw stanowiły kredyty inwestorów bezpośrednich, czyli pożyczki udzielane przez zagraniczne firmy matki swoim filiom w Polsce. Kredyty te w wielu przypadkach mogą zostać zastąpione na udziały kapitałowe w przedsiębiorstwach bezpośredniego inwestowania, a nawet w przypadku ewentualnych gwałtownych wahań kursowych ich spłaty mogą odbywać się na korzystniejszych dla firmy córki warunkach.    - Udział zadłużenia krótkoterminowego w zadłużeniu ogółem Polski pozostawał na bezpiecznym poziomie. Zagraniczny dług krótkoterminowy stanowił w Polsce ok. 30% rezerw dewizowych i według statystyki NBP na koniec 1999 r. wynosił ok. 7,3 mld USD. W porównaniu z krajami Azji, które doświadczyły kryzysu walutowego w 1997 r. i gdzie relacja ta przekraczała nawet 300%, wartość tego wskaźnika w Polsce wskazuje na bezpieczeństwo finansowe kraju.    IV. Decyzja o całkowitym upłynnieniu kursu złotego od 12 kwietnia br., zwiększająca ryzyko znacznej zmiany kursu złotego, powinna przyczynić się do ograniczenia problemu rosnącego zadłużenia zagranicznego przedsiębiorstw. Wahania kursu, możliwe zarówno w górę, jak i w dół, które są immanentną cechą reżimu kursu płynnego i, co znajduje wyraz w doświadczeniach z pierwszej dekady maja br., uwidoczniają ryzyko kursowe, uświadamiają konieczność zabezpieczenia się przed konsekwencjami nieprzewidywalnych zmian kursu walutowego. Oczekuje się przy tym szybkiego rozwoju rynku instrumentów pochodnych, zabezpieczających przed ryzykiem kursowym. Luka między kosztem pozyskania kredytu krajowego a zagranicznego zmniejsza się, gdy wykorzystywane są zabezpieczenia kredytu za granicą przed ryzykiem kursowym.    V. W przyszłości należy się spodziewać zmniejszenia skali zadłużenia firm za granicą, gdyż konsekwentne zwalczanie inflacji oraz obniżanie poziomu stóp procentowych w Polsce prowadzić będzie do wydatnego zmniejszenia dysparytetu między polskimi i zagranicznymi stopami procentowymi, a tym samym osłabi bodźce do korzystania z zagranicznego finansowania.    VI. Rozpatrując możliwość wystąpienia kryzysu walutowego w Polsce warto zwrócić uwagę na doświadczenia międzynarodowe. Wystąpienie kryzysu gospodarczego w krajach Azji w wyniku gwałtownego obniżenia kursów walut tych krajów było związane z wysokim poziomem krótkoterminowego zadłużenia zagranicznego przedsiębiorstw. W niektórych krajach jego poziom osiągnął olbrzymie rozmiary w relacji do rezerw dewizowych kraju (np. 160% w Indonezji i 300% w Korei). Ważnymi przyczynami wystąpienia kryzysów finansowych na świecie były takie zniekształcenia w sektorze finansowym, jak brak przejrzystości jego funkcjonowania, nieformalne powiązania na linii gospodarka-polityka, nieprzestrzeganie norm ostrożnościowych. Dodatkową słabością był nadmierny deficyt sektora finansów publicznych (Rosja, Brazylia) finansowany ze źródeł zagranicznych.    Wyżej wymienione zjawiska, które prowadziły do kryzysu walutowego w innych krajach, nie są obecne w Polsce, a tym samym wystąpienie takiego kryzysu jest mało prawdopodobne. Wysoki poziom rezerw walutowych w Polsce, zabezpieczający wartość ponad 7-miesięcznego średniego importu, stanowi bufor bezpieczeństwa przed nagłą deprecjacją złotego. Korzystne są także tendencje w polityce budżetowej, która stała się bardziej przejrzysta po wejściu w życie ustawy o finansach publicznych z początkiem 1999 r. Proponowany przez polski rząd pakiet środków zaradczych i reform strukturalnych, obejmujący szybkie zrównoważenie finansów publicznych, dokończenie reformy podatkowej, uelastycznienie rynku pracy, prywatyzację i inne elementy deregulacji powinien ograniczyć ryzyko wystąpienia nagłej i silnej deprecjacji złotego. Zrównoważenie finansów publicznych umożliwiające obniżenie stóp procentowych w Polsce oraz wdrażane reformy strukturalne wzmacniające konkurencyjność polskich firm pozwolą na ograniczenie zagrożenia związanego z występowaniem wysokiego deficytu w obrotach bieżących bilansu płatniczego.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Jarosław Bauc    Warszawa, dnia 29 maja 2000 r.